2009-ci il 6 mart tarixli iclasın stenoqramı

ÜÇÜNCÜ  ÇAĞIRIŞ AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASI MİLLİ  MƏCLİSİNİN XI  SESSİYASI

F. Muradov. Çox sağ olun, cənab Sədr. Hörmətli millət vəkilləri, ilk əvvəl ondan başlayım ki, həqiqətən də, çox vacib bir məsələni bu gün müzakirə edirik. Oqtay müəllim, dəfələrlə burada səslənib ki, “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” Qanuna biz yenidən baxmalıyıq. Ona görə də artıq qloballaşan dünyada yeni texnologiyaların istifadəsi, ümumiyyətlə, insanların şüurlarının dəyişməsi ona gətirib çıxarıb ki, bəzən biz insan azadlıqlarını və hüquqlarını başqa cür başa düşürük. Bəzən biz özümüzü başqa ölkələrlə müqayisə edəndə bir şeyi nəzarətdən çıxarırıq. 

Birincisi, kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafı ulu öndərin 1998-ci ildə müvafiq qərarından sonra inkişafa başlayıb. Təbii ki, bu şəraitdə inkişaf edən kütləvi informasiya vasitələri müəyyən dövrdə müəyyən məsələlərə məruz qalıblar. Bu baxımdan siyasi partiyalar da onlardan yaxşı istifadə ediblər və bu gün də istifadə etməkdə davam edirlər. Ona görə də biz “Kütləvi informasiya haqqında” Qanuna baxanda bir məsələyə xüsusi yanaşmalıyıq. Birincisi, nəzərə almaq lazımdır ki, bu gün məlumat, informasiya bazar predmetidir. Amma sahibkarlığın, bazar iqtisadiyyatının inkişafı heç də demək deyil ki, bu məsələlər qanunun xaricində olmalıdır. Əgər biz bu gün hər iki istiqamətdə inkişaf ediriksə, deməli, istənilən istiqamətdə verilən məlumatlarımız, informasiyalarımız qanun çərçivəsində olmalıdır. 

Bir nəzəriyyəni də diqqətinizə çatdırım ki, azad olmaq üçün qanuna tabe olmaq lazımdır. Bu o demək deyil ki, sən azadsan, nə istəyirsənsə, edə bilərsən və bu, azadlığın rəmzidir. Xeyr. Azadlığın rəmzi məhz qanuna tabeçilikdir. Əgər kimsə deyirsə ki, bu gün sahibkar istədiyini edir, bu tam yanlış yanaşmadır. Birincisi, sahibkar fəaliyyətə başlayanda müvafiq qanunlara əsaslanır. Kütləvi informasiya vasitələri də işə başlayanda məhz bu Qanuna istinad etməlidirlər. Təbii ki, bu məsələ müxtəlif siyasi polemikaya çevrildi. Amma hüquqi yanaşma da var. Bu gün nə baş verir? Müəyyən mətbuat orqanları var ki, artıq onlar özlərinə çox asan üsul tapıblar. 3–4 nəfər informasiya ilə bağlı bir veb səhifə yaradır. Sabah həmin qəzet internetə istinad edir və həmin informasiyanın mənbəyi isə bilinmir. Ona görə də biz öncə ona işarə vurmalıyıq ki, mənbəni açıb göstərmək lazımdır. Burada “New-York Times”, “Washigton Post” və digərlərinin adı çəkildi. Onların hamısında mənbə göstərilir. Hətta oradan şəkil istifadə edəndə də mənbə yazılır. Müəllif hüquqları qorunmalıdır. İstənilən qəzet istənilən şəkli vurur, istənilən məsələni qabardır və təsəvvür edir ki, bu məsələ doğrudur. Çünki baş redaktor bunu məsləhət görüb. Bəzən həmin peşəkar jurnalistlər baş redaktorun əlində qalırlar. Təkzib tələb edəndə baş redaktor deyir ki, bunu jurnalist yazır. Beləcə, həmin jurnalistləri zərbə altında qoyurlar. 

İkinci bir məsələ də burada geniş müzakirə olundu. Təbii ki, Mətbuat Şurasının yaranması bu istiqamətdə bir qədər səliqə-sahman yaratdı. Eyni zamanda, Milli Televiziya və Radio Şurası yaranandan sonra, həqiqətən, bir çox məsələlər aradan qalxdı. Amma bu təkcə Mətbuat Şurasının işi deyil. Təbii ki, biz millət vəkili olaraq Qanuna bir də baxmalı və müəyyən məsələləri həyata keçirməliyik. Burada Mətbuat Şurasına daha bir səlahiyyətin verilməsi, jurnalistlərin sosial durumu ilə bağlı məsələlər vurğulandı. Çox düzgün qeyd olundu ki, artıq bu gün maliyyə məsələləri jurnalistlərin peşəkarlığına böyük təsir göstərir. Yəni bu məsələlər çox vaxt onların peşəkarlığını ikinci plana çəkir. Halbuki Azərbaycanda peşəkar jurnalistlər var. Mən deyərdim ki, Azərbaycanda, həqiqətən də, peşəkar jurnalistika müəyyən qədər inkişaf edib. Təbii ki, bu baxımdan biz elə edə bilərik ki, həqiqətən, müstəqil, düzgün yazan, istedadlı insanlar dövlət tərəfindən himayə olunsunlar. Düzdür, mütəmadi olaraq həm ölkə başçısı, həm də Mətbuat Şurası müəyyən jurnalistləri irəli çəkir, onlara müəyyən qədər dəstək verir. Amma bu gün redaksiyaların vəziyyəti yaxşı deyil. Oqtay müəllim, biz çalışmalıyıq ki, onlar üçün də müəyyən şərait yaradılsın. Çünki dövlət tərəfindən bunların şəraiti yaxşılaşdırılsa, mənə elə gəlir ki, peşəkarlıq da artacaq. 

Təbii ki, daim həmin siyasi qüvvələrin təsiri altında fəaliyyət göstərən qəzetlər, mətbu orqanlar olacaq. Bu gün biz etiraf etməliyik ki, böhtanın qarşısını ala bilmirik. Konkret olaraq Avropa Şurasının, Avropa Məhkəməsinin çıxardığı qərarlar var ki, kütləvi informasiya vasitələri nə zaman məsuliyyətə cəlb oluna bilərlər. Ona görə burada deyilən digər məsələlərlə bağlı mən fikrimi bildirmək istəmirəm. Çünki biz Milli Məclisdə məhz qanunu müzakirə edirik. Biz bu qanunun maddələrinin necə həyata keçirilməsini fikirləşməliyik. Biz düşünməliyik ki, müvafiq qanunlar necə həyata keçirilir? Onların icrasında hansı problemlər yaranır? Ona görə də bunları dövlətin mətbuatla problemi kimi qələmə vermək siyasi demaqoqluqdur və tam yanlış yanaşmadır. Bu gün dövlət çalışır ki, şərait yaratsın və jurnalistika inkişaf etsin. Bu gün bizdə fəaliyyət göstərən jurnalistlər praktiki olaraq bütün mövzuları əhatə edə bilirlər. Həm siyasətdən yazırlar, həm də iqtisadiyyatdan yazırlar və heç bir məhdudiyyət yoxdur. 

Biz bu Qanuna baxmalıyıq. Dəyişikliklərə keçirəm. Öncə bu dəyişiklikləri dəstəkləyirəm. Həqiqətən də, peşəkar insanlar öz işləri ilə məşğul olmalıdırlar. Bu artıq peşəkarlığın səviyyəsidir ki, cəmiyyətdə hərə öz işi ilə məşğul olur. Biz bunu Qanunda qeyd etmişik. Bu dəyişikliklərlə bağlı mənim bir neçə fikrim var. Birincisi, burada qeyd edirik ki, “əcnəbi və ya ali təhsili olmayan şəxs...” Əcnəbilik insanın vətəndaşlıq məsələsidir. Ali təhsil isə insanın şəxsi keyfiyyətidir. Yəni mən tam razıyam ki, biz əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan insanları burada qeyd edirik. 

Aqil müəllim də bu gün müəyyən dini cərəyanlarla bağlı məsələni qaldırdı. Ümumiyyətlə, digər ölkələrin Azərbaycanda nümayəndəliyi açılır və onlar istənilən şəkildə bu mətbu orqanların nüsxələrini pulsuz paylayırlar. Maliyyə imkanları var və bir neçə min nüsxə ilə qəzet çıxarırlar. Ona görə də vətəndaşlıq məsələsinə biz aydınlıq gətirməliyik. Burada biz praktiki olaraq Azərbaycan vətəndaşını əcnəbi ilə bir sıraya qoyuruq. Qanunun yazılması ilə bağlı məsələyə baxa bilərik. 

Bir vacib məsələyə də toxunmaq istəyirəm. Burada qeyd olunur ki, ali təhsili olmayan şəxs mətbu nəşrin redaktoru ola bilməz. Yəni mətbəədən çıxan nəşrdən söhbət gedir. Mənə elə gəlir ki, eyni məsələ elektron informasiya vasitələrinə də şamil olunmalıdır. İndi bunun təkcə redaktorlara şamil olunması nə qədər düzdür? Çünki orada baş redaktor da var. Ümumiyyətlə, redaktorlara şamil olunursa, bunu qəbul edə bilərəm. Bu məsələdə xüsusi yanaşma olmalıdır. Xüsusi yanaşma nədir? Burada qeyd olundu ki, bütün ölkələrdə jurnalistlərin peşəkar şəbəkələri mövcuddur. Yəni Azərbaycanda da müəyyən şəbəkələr mövcuddur. Bəzən həmin şəbəkələr o insana informasiya ötürmür, informasiya vermir. Sadəcə, istədiyi məsələni özü düşündüyü kimi cəmiyyətə sırıyır və bu da cəmiyyətdə suallar doğurur. 

Biz indi referendumla məşğul oluruq və görürük ki, həqiqətən də, bəzi qəzetlərin apardığı işlər məhz təbliğata yönəldilib. Bəli, qəzetlər bu gün təbliğatla məşğul ola bilərlər, amma bu təbliğat məhz ictimaiyyətin maarifləndirilməsinə gətirib çıxarmalıdır. 

Bu baxımdan mən sözümü bitirirəm və çox istərdim ki, biz həm Mətbuat Şurası ilə, həm Milli Televiziya və Radio Şurası ilə bağlı məsələlərə, həm də “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” Qanuna bir daha baxaq. Böhtanla bağlı məsələlər bütün cəmiyyətlərdə mövcuddur. İndi biz çalışırıq ki, məhkəmə yolu ilə məsələləri həll edək. Amma buna baxmayaraq, biz özümüzü də qorumalıyıq. Bu baxımdan həmin istiqamətdə görülən işlər dövlət tərəfindən çox yüksək səviyyədə aparılır. Biz istənilən opponentlə “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” Qanuna dəyişiklik və əlavələr haqqında danışa bilərik. Təşəkkür edirəm.